اندیس یدی

اندیس یدی عبارت است از گرم ید جذب شده توسط 100 گرم از نمونه روغن و یا چربی. این اندیس نشان دهنده تعداد پیوند های دوگانه موجود در نمونه آزمایش است،(اندیس یدی درجه غیر اشباعیت روغن ها و چربی هاست). در روغن هایی که حالت نرم و مایع دارند، اندیس یدی آن ها بالاست. چنین روغن هایی مستعد فساد اکسیداسیونی هستند به همین دلیل برای غلبه بر این مشکل در صنعت، روغن را هیدروژنه می کنند.

طبق استاندارد کشور ما حداقل اندیس یدی روغن های هیدروژنه شده معادل 75 می باشد. بنابراین به منظور کنترل فرآیند  هیدروژناسیون در مراحل مختلف هیدروژنه کردن اندیس یدی نمونه ها اندازه گیری می شود. جهت اندازه گیری یدی از هالوژن ها استفاده می شود.همچنین اندیس یدی رابطه مستقیم با رفراکت و رابطه عکس با نقطه ذوب دارد.

روش آزمایش

0.4 گرم از نمونه روغن مورد نظر را داخل ارلن ید وزن کرده و سپس 20 میلی لیتر کلروفرم به محتویات ارلن افزوده و نمونه را در آن حل می کنیم. سپس 20_25 میلی لیتر از محلول هانوس یا ویس به ارلن افزوده و به مدت نیم ساعت در محل تاریکی قرار می دهیم ؛بعد از گذشت این زمان 20 میلی لیتر یدور پتاسیم اشباع 15% و 100 میلی لیتر آب مقطر به ارلن اضافه می کنیم و آن را با تیوسولفات سدیم  نرمال تیتر می کنیم تا رنگ زرد روشن حاصل شود. در این موقع 0.5 میلی لیتر از محلول نشاسته 1% به ارلن افزوده و تیتراسیون را تا از بین رفتن کامل رنگ آبی ادامه می دهیم. در پایان با توجه به حجم مصرفی تیوسولفات سدیم برای نمونه و شاهد از طریق فرمول زیر اندیس یدی محاسبه می شود.                                     

                   توجه: آزمايش شاهد نيز دقيقاً مثل بالا ولي بدون نمونه انجام مي شود. آزمايش شاهد بايد هر 10 روز يكبار تكرار شود.

اندازه گيري عدد يدي به روش هانوس : 
      مقدار 5/0 گرم نمونه روغن جامد و يا 25/0 گرم از نمونه روغن مايع را در يك ارلن ماير درب سمبادهاي تميز به دقت وزن مي كنيم        

10 ميلي ليتر كلروفرم به آن افزوده و روغن را در آن حل مي كنيم . به وسيله يك پيپت 25 ميلي ليتر محلول هانوس را به ارلن مي افزاييم .

سپس 10 ميلي ليتر محلول استات جيوه (5/2 درصد ) روي آن ريخته , در ارلن را گذاشته و  به مدت 3 دقيقه در تاريكي قرار مي دهيم .

پس از 3 دقيقه در آن را برداشته ابتدا 15 ميلي ليتر محلول يدور پتاسيم 15 % به آن افزوده و سپس با 100 ميلي ليتر آب مقطر درب و جدار ارلن را  مي شوييم .  محلول را با تيوسولفات سديم 1/0 نرمال تيتر مي كنيم تا محلول زرد رنگ كم رنگ شود سپس چند قطره چسب نشاسته به آن افزوده و تيتراسيون را ادامه مي دهيم تا رنگ آبي كاملا از بين برود .بعد از فرمول زير عدد يدي را محاسبه مي نمائيم:

   269/1     ×   ( مصرفي تيوسولفات 1/0براي نمونه  -    مصرفي تيوسولفات1/0براي شاهد)=  انديس يد 

                                                           وزن دقيق نمونه

• ·         توجه: آزمايش شاهد نيز دقيقاً مثل بالا ولي بدون نمونه انجام مي شود. آزمايش شاهد بايد هر 10 روز يكبار تكرار شود.